Trong ngôn ngữ hằng ngày, hai từ này thường được dùng thay nhau. Nhưng chúng chỉ hai công việc khác nhau về bản chất, và người giỏi một việc chưa chắc làm được việc kia.
- Biên dịch làm việc với văn bản, phiên dịch làm việc với lời nói.
- Biên dịch có thời gian tra cứu và sửa; phiên dịch xử lý trong thời gian thực.
- Hai công việc đòi hỏi những năng lực khác nhau ngoài ngôn ngữ.
- Người giỏi một việc chưa chắc làm được việc kia, và điều đó bình thường.
Bốn khác biệt chính
Bốn khác biệt dưới đây giải thích vì sao đây là hai nghề riêng. Khác biệt thứ hai quyết định nhất về mặt năng lực: phiên dịch không có cơ hội sửa, nên mọi thứ phải đúng ngay lần đầu và trong áp lực thời gian.
Vì sao ít người làm tốt cả hai
Hai công việc đòi hỏi hai bộ năng lực chỉ chồng lấn một phần. Biên dịch cần khả năng viết rất tốt bằng ngôn ngữ đích, vì sản phẩm cuối là một văn bản mà người đọc sẽ đánh giá như một văn bản bình thường — nó phải trôi chảy chứ không được nghe như bản dịch. Phiên dịch cần trí nhớ làm việc để giữ trọn một đoạn trong đầu, khả năng xử lý dưới áp lực, và sự linh hoạt khi gặp tình huống bất ngờ. Một người có thể viết rất tốt mà không chịu được áp lực thời gian thực, hoặc ngược lại. Vì vậy trong nghề thì hai mảng này thường được coi là hai chuyên môn riêng.
Các dạng phiên dịch
Ba dạng dưới đây khác nhau về mức độ khó và về bối cảnh sử dụng. Dạng thứ hai đòi hỏi cao nhất vì người phiên dịch phải nghe và nói gần như đồng thời, và đây thường được coi là một chuyên môn riêng cần đào tạo chuyên biệt.
Sai lầm thường gặp
- Dùng hai thuật ngữ thay nhau khi trao đổi về công việc cụ thể.
- Giả định người biên dịch giỏi cũng phiên dịch được và ngược lại.
- Không nêu rõ dạng phiên dịch khi thuê, dẫn tới hiểu nhầm về khối lượng công việc.
Câu hỏi thường gặp
Người biết hai thứ tiếng có dịch được không?
Biết hai ngôn ngữ là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Dịch còn đòi hỏi khả năng viết tốt bằng ngôn ngữ đích và kiến thức về chủ đề, và với phiên dịch thì thêm trí nhớ làm việc và khả năng chịu áp lực.
Dạng phiên dịch nào phổ biến nhất trong công việc?
Phiên dịch nối tiếp phổ biến nhất trong các cuộc họp và đàm phán thông thường, vì nó không cần thiết bị đặc biệt. Phiên dịch song song thường dùng ở hội nghị lớn.
Có cần đào tạo chuyên môn không?
Yêu cầu khác nhau tùy loại công việc và tùy nơi tuyển. Với phiên dịch ở các bối cảnh chính thức thì đào tạo chuyên biệt thường được yêu cầu.
Công cụ dịch tự động ảnh hưởng thế nào tới hai nghề này?
Ảnh hưởng khác nhau: phần biên dịch có nhiều thay đổi về quy trình làm việc, còn phần phiên dịch thì ít hơn vì nó diễn ra trong tương tác thời gian thực. Đây là chủ đề đang thay đổi nên hãy tìm thông tin cập nhật.