Dịch máy đã tiến bộ rất nhanh và nhiều người dùng nó hằng ngày. Hiểu nguyên lý chung giúp bạn dự đoán được nó mạnh ở đâu và yếu ở đâu, thay vì tin hoặc nghi ngờ một cách chung chung.
- Dịch máy hiện đại học từ lượng lớn văn bản đã được dịch sẵn.
- Nó mạnh nhất ở những cặp ngôn ngữ và lĩnh vực có nhiều dữ liệu.
- Nó yếu ở chỗ cần hiểu bối cảnh ngoài văn bản và ở thuật ngữ chuyên ngành hẹp.
- Bản dịch trôi chảy không đồng nghĩa với bản dịch đúng.
Nguyên lý chung
Các hệ thống dịch máy hiện đại học từ lượng rất lớn văn bản đã được con người dịch sẵn, tìm ra các mẫu tương ứng giữa hai ngôn ngữ. Điều này giải thích hai đặc điểm quan trọng. Thứ nhất, chất lượng phụ thuộc mạnh vào lượng dữ liệu có sẵn cho cặp ngôn ngữ đó — những cặp phổ biến cho kết quả tốt hơn nhiều so với cặp ít dữ liệu. Thứ hai, hệ thống tạo ra văn bản nghe tự nhiên vì nó học từ văn bản do người viết, nhưng sự trôi chảy đó không đảm bảo nội dung đúng: một bản dịch có thể đọc rất mượt mà lại sai ở một chi tiết quan trọng.
Bốn chỗ dịch máy vẫn yếu
Bốn chỗ dưới đây là nơi rủi ro cao nhất. Chỗ thứ nhất nguy hiểm nhất vì nó khó phát hiện: khi một câu mơ hồ và cần bối cảnh ngoài văn bản để hiểu đúng, hệ thống vẫn đưa ra một phương án nghe rất tự nhiên mà không báo hiệu gì về sự không chắc chắn.
Cách dùng cho an toàn
Bốn nguyên tắc dưới đây giảm rủi ro. Nguyên tắc thứ hai đơn giản mà hiệu quả: dịch ngược lại và xem có ra ý ban đầu không — cách này không phát hiện được mọi lỗi nhưng bắt được nhiều lỗi lớn.
Sai lầm thường gặp
- Đánh giá chất lượng bản dịch qua độ trôi chảy của nó.
- Dùng dịch máy cho văn bản tạo ra nghĩa vụ mà không có người kiểm.
- Dịch từng câu rời thay vì dịch cả đoạn, làm mất bối cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Dịch máy có thay được người dịch không?
Với việc nắm đại ý thì nó đã đủ dùng với nhiều cặp ngôn ngữ. Với văn bản có hệ quả thật thì vẫn cần người kiểm, vì lỗi ở đó tốn kém hơn nhiều so với chi phí kiểm.
Vì sao bản dịch trôi chảy vẫn có thể sai?
Vì hệ thống được huấn luyện để tạo ra văn bản giống văn bản do người viết, và sự giống đó là về hình thức. Nó không có cơ chế báo hiệu khi nó không chắc chắn.
Dùng dịch máy khi học ngoại ngữ có hại không?
Tùy cách dùng. Dùng để kiểm sau khi đã tự nghĩ thì có ích; dùng thay cho việc tự nghĩ thì bạn bỏ mất chính phần tạo ra tiến bộ.
Công nghệ này thay đổi nhanh không?
Rất nhanh, nên mọi mô tả về khả năng cụ thể đều nhanh chóng lỗi thời. Nguyên tắc ổn định hơn là kiểm những chỗ có hệ quả thật, bất kể công cụ tốt tới đâu.