Ba thuật ngữ này thường được dùng thay nhau trong ngôn ngữ hằng ngày nhưng trong tài liệu chuyên môn chúng phân biệt khá rõ. Biết khác biệt giúp bạn đọc tài liệu về phương pháp học chính xác hơn.
- Ngôn ngữ thứ nhất là ngôn ngữ tiếp nhận đầu tiên trong đời.
- Ngôn ngữ thứ hai được học trong môi trường có ngôn ngữ đó xung quanh.
- Ngoại ngữ được học ở nơi ngôn ngữ đó không được dùng trong đời sống.
- Phân biệt này quan trọng vì hai hoàn cảnh học rất khác nhau.
Ba thuật ngữ và định nghĩa
Ba thuật ngữ dưới đây phân biệt theo hoàn cảnh học chứ không theo trình độ. Khác biệt giữa hai thuật ngữ sau quan trọng nhất với người học Việt Nam: học tiếng Anh ở Việt Nam và học tiếng Anh khi sống ở nước nói tiếng Anh là hai hoàn cảnh khác hẳn, dù cùng một ngôn ngữ.
Vì sao phân biệt hai hoàn cảnh sau lại quan trọng
Người học trong môi trường có ngôn ngữ đó xung quanh nhận được lượng tiếp xúc rất lớn mà không cần cố gắng: họ nghe nó trên đường, trong cửa hàng, ở nơi làm việc. Họ cũng có nhu cầu dùng thật hằng ngày, nên phần sản sinh được luyện tự nhiên. Người học ngoại ngữ ở nơi ngôn ngữ đó không được dùng thì phải tự tạo ra toàn bộ lượng tiếp xúc và toàn bộ cơ hội thực hành. Đây là lý do các phương pháp hiệu quả cho hai nhóm này khác nhau, và cũng là lý do bạn nên chú ý xem một tài liệu về phương pháp đang viết cho nhóm nào.
Ý nghĩa với người học
Bốn điều dưới đây là ứng dụng thực tế. Điều thứ hai giúp bạn đọc tài liệu tỉnh táo hơn: nhiều lời khuyên về phương pháp học được viết cho người sống trong môi trường ngôn ngữ đó, và chúng giả định một lượng tiếp xúc mà bạn không có.
Sai lầm thường gặp
- Áp dụng lời khuyên viết cho người sống trong môi trường ngôn ngữ đó.
- So tiến độ của mình với người đang sống ở nước nói ngôn ngữ đó.
- Cho rằng ba thuật ngữ này phân biệt theo trình độ.
Câu hỏi thường gặp
Học ngoại ngữ có kém hiệu quả hơn không?
Không kém về khả năng đạt được, nhưng cần chủ động hơn nhiều vì bạn phải tự tạo lượng tiếp xúc. Rất nhiều người đạt trình độ cao mà chưa từng sống ở nước nói ngôn ngữ đó.
Một người có thể có nhiều ngôn ngữ thứ nhất không?
Có, với người tiếp nhận hai ngôn ngữ đồng thời từ nhỏ. Trong trường hợp đó thì khái niệm ngôn ngữ thứ nhất không còn đơn nhất.
Ba thuật ngữ này có liên quan tới trình độ không?
Không, chúng phân biệt theo hoàn cảnh học. Một người có thể thạo ngoại ngữ hơn cả người bản ngữ ở một số mảng cụ thể.
Làm sao bù cho việc thiếu môi trường?
Chủ động chuyển một phần nội dung bạn tiêu thụ hằng ngày sang ngôn ngữ đó, và tạo cơ hội nói qua kênh trực tuyến. Đây là phần mà người học ngoại ngữ phải tự làm.