Khi người song ngữ chuyển từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác trong cùng một cuộc trò chuyện, hiện tượng đó có tên gọi riêng và đã được nghiên cứu nhiều. Nó tuân theo quy luật chứ không tùy tiện như người ngoài thường tưởng.
- Chuyển ngôn ngữ là hiện tượng phổ biến ở mọi cộng đồng song ngữ.
- Nó tuân theo quy luật, không xảy ra ở vị trí tùy ý trong câu.
- Người chuyển ngôn ngữ thường thạo cả hai chứ không phải thiếu thạo.
- Việc mượn một từ khác với việc chuyển hẳn sang ngôn ngữ khác.
Các hiện tượng và tên gọi
Ba hiện tượng dưới đây khác nhau về quy mô. Hiện tượng thứ ba khác về bản chất với hai hiện tượng đầu: khi một từ đã được cả cộng đồng dùng thường xuyên thì nó trở thành từ vay mượn của ngôn ngữ đó chứ không còn là việc chuyển ngôn ngữ nữa.
Vì sao đây không phải dấu hiệu thiếu thạo
Nghiên cứu về hiện tượng này cho thấy việc chuyển ngôn ngữ không xảy ra tùy tiện mà tuân theo những quy luật về vị trí — có những chỗ trong câu chuyển được và những chỗ không, và người song ngữ tuân theo các quy luật đó một cách vô thức. Để làm được điều này, người nói phải nắm vững cấu trúc của cả hai ngôn ngữ cùng lúc. Ngoài ra, việc chọn chuyển ở đâu thường mang chức năng: đánh dấu sự thay đổi chủ đề, thể hiện sự thân mật, hoặc chọn từ chính xác nhất từ cả hai kho. Vì vậy người chuyển ngôn ngữ nhiều thường là người thạo nhất chứ không phải kém nhất.
Điều người ngoài cộng đồng hay hiểu nhầm
Bốn hiểu nhầm dưới đây phổ biến. Hiểu nhầm thứ tư đáng chú ý với người học: nghe một cuộc trò chuyện pha trộn là tình huống khó với bạn, nhưng cái khó nằm ở phía bạn chứ không phải ở người nói.
Sai lầm thường gặp
- Coi việc pha trộn ngôn ngữ là dấu hiệu người nói không thạo ngôn ngữ nào.
- Cho rằng hiện tượng này xảy ra tùy tiện, không có quy luật.
- Đánh giá cách nói của cộng đồng song ngữ theo chuẩn của người đơn ngữ.
Câu hỏi thường gặp
Người học có nên pha trộn ngôn ngữ không?
Ở giai đoạn đầu thì nên hạn chế vì bạn dễ dùng sai chỗ và nó cũng che mất chỗ bạn còn thiếu. Khi đã thạo và ở trong cộng đồng song ngữ thì việc pha trộn tự nhiên xảy ra.
Vì sao tôi nghe không ra khi người ta pha trộn?
Vì bạn phải giữ hai hệ thống ở trạng thái sẵn sàng cùng lúc, và điều đó tốn gần hết khả năng xử lý nếu bạn chưa thạo cả hai. Đây là tình huống khó với mọi người ngoài.
Trẻ song ngữ pha trộn có sao không?
Đây là hiện tượng thường thấy ở trẻ trong môi trường song ngữ. Nếu bạn có lo lắng cụ thể về sự phát triển ngôn ngữ của con thì nên trao đổi với người có chuyên môn.
Từ vay mượn khác chuyển ngôn ngữ thế nào?
Từ vay mượn đã được cả cộng đồng chấp nhận và dùng cả bởi người đơn ngữ, nên nó là từ của ngôn ngữ đó. Chuyển ngôn ngữ thì đòi hỏi người nói biết cả hai ngôn ngữ.