Trong dạy học, đánh giá có nhiều loại phục vụ những mục đích khác nhau. Phân biệt được chúng giúp bạn hiểu vì sao một bài kiểm tra được thiết kế theo cách này chứ không theo cách khác.
- Bốn loại chính: xếp lớp, theo dõi quá trình, tổng kết, và chẩn đoán.
- Đánh giá theo dõi quá trình nhằm điều chỉnh việc dạy và học, không nhằm cho điểm.
- Đánh giá tổng kết nhằm xác nhận kết quả cuối cùng.
- Nhầm lẫn giữa hai loại này khiến người học sợ sai và giấu chỗ chưa hiểu.
Bốn loại đánh giá
Bốn loại dưới đây phục vụ bốn mục đích. Loại thứ hai quan trọng nhất với việc học nhưng hay bị hiểu nhầm: nó tồn tại để phát hiện chỗ chưa vững và điều chỉnh, nên việc làm sai ở đó không phải thất bại mà chính là thông tin cần thiết.
Vì sao nhầm hai loại đầu gây hại
Khi một bài kiểm tra nhằm theo dõi quá trình bị đối xử như bài tổng kết — tức là có điểm số ảnh hưởng tới kết quả — người học sẽ tìm cách thể hiện tốt nhất thay vì thể hiện đúng. Họ tránh những chỗ chưa chắc, dùng cấu trúc an toàn thay vì cấu trúc đang học, và giấu đi chính những chỗ mà người dạy cần biết. Kết quả là bài kiểm tra mất chức năng chẩn đoán của nó. Đây là lý do nhiều nơi tách rõ hai loại này và nói với người học rằng bài theo dõi quá trình không tính điểm — mục đích là để người học dám sai và để lộ ra chỗ cần giúp.
Ý nghĩa với người học
Bốn điều dưới đây giúp bạn tận dụng các bài đánh giá. Điều thứ nhất thay đổi cách bạn làm bài: ở bài theo dõi quá trình, hãy cố ý dùng những cấu trúc bạn đang học chứ không dùng cấu trúc an toàn — sai ở đó chính là thứ giúp bạn tiến.
Sai lầm thường gặp
- Dùng cấu trúc an toàn trong bài theo dõi quá trình, che mất chỗ cần giúp.
- Chỉ xem điểm mà không phân loại lỗi.
- Kết luận về trình độ dựa trên một bài kiểm tra duy nhất.
Câu hỏi thường gặp
Người tự học đánh giá thế nào?
Tự tạo các mốc kiểm tra định kỳ bằng bài đo có sẵn, và quan trọng hơn là phân loại lỗi sau mỗi lần. Việc phân loại lỗi thay được phần lớn chức năng chẩn đoán.
Vì sao có bài kiểm tra không tính điểm?
Để bạn dám sai và để lộ ra chỗ cần giúp. Nếu có điểm thì bạn sẽ chọn cách an toàn và người dạy không thấy được chỗ bạn chưa vững.
Đánh giá chẩn đoán khác theo dõi quá trình thế nào?
Theo dõi quá trình cho biết bạn có nắm được nội dung vừa học không; chẩn đoán đi sâu tìm nguyên nhân của một khó khăn cụ thể kéo dài.
Bao lâu nên đánh giá một lần?
Theo dõi quá trình thì thường xuyên và nhẹ nhàng; tổng kết thì thưa hơn nhiều. Đánh giá tổng kết quá dày thì khoảng cách quá nhỏ để thấy thay đổi.