Bạn hiểu được nhiều từ hơn số từ bạn dùng được khi nói và viết — điều này đúng với mọi người, kể cả trong tiếng mẹ đẻ. Nhưng với người học ngoại ngữ thì khoảng cách này thường rất lớn, và thu hẹp nó là một mục tiêu học tập riêng.
- Vốn từ bị động là những từ bạn nhận ra và hiểu khi gặp.
- Vốn từ chủ động là những từ bạn gọi ra được khi cần dùng.
- Khoảng cách tồn tại ở mọi người, kể cả trong tiếng mẹ đẻ.
- Chuyển từ bị động sang chủ động cần hoạt động sản sinh, không chỉ tiếp xúc thêm.
Hai khái niệm và khoảng cách giữa chúng
Hai khái niệm dưới đây mô tả hai mức nắm một từ. Điểm quan trọng: tiếp xúc thêm với một từ chỉ củng cố vốn bị động — để đưa nó sang vốn chủ động, bạn phải dùng nó, và đó là hoạt động khác hẳn.
Vì sao khoảng cách tồn tại
Nhận ra một từ và gọi nó ra là hai thao tác khác nhau về mặt trí nhớ. Khi bạn gặp một từ trong văn bản, bạn có sẵn hình thức của nó và chỉ cần truy xuất nghĩa — đây là việc tương đối dễ. Khi bạn cần diễn đạt một ý, bạn phải đi ngược lại: từ ý tìm ra hình thức, mà không có gợi ý nào. Thao tác thứ hai đòi hỏi liên kết trong trí nhớ mạnh hơn nhiều. Đây là lý do bạn có thể đọc hiểu một bài báo mà không viết nổi một đoạn về cùng chủ đề đó — vốn bị động đủ nhưng vốn chủ động thì không.
Cách thu hẹp khoảng cách
Bốn cách dưới đây đều là hoạt động sản sinh. Cách thứ nhất hiệu quả nhất và ít người làm có hệ thống: chọn một số từ trong vốn bị động và cố ý dùng chúng trong bài viết của bạn tuần đó — việc dùng có chủ đích chuyển chúng sang vốn chủ động nhanh hơn nhiều so với việc gặp lại chúng thêm vài lần.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ đọc và nghe thêm rồi mong vốn chủ động tự tăng.
- Dùng thẻ ôn chỉ theo chiều nhìn từ đoán nghĩa, vốn chỉ củng cố vốn bị động.
- Đo vốn từ của mình bằng số từ nhận ra được, rồi ngạc nhiên vì nói không ra.
Câu hỏi thường gặp
Khoảng cách bao nhiêu là bình thường?
Vốn bị động lớn hơn vốn chủ động ở mọi người, kể cả trong tiếng mẹ đẻ. Với người học ngoại ngữ thì khoảng cách thường lớn hơn nhiều, và đó là bình thường chứ không phải vấn đề.
Có cần chuyển hết vốn bị động sang chủ động không?
Không, và cũng không cần thiết. Nhiều từ bạn chỉ cần hiểu khi gặp chứ không cần dùng. Hãy chọn chuyển những từ thuộc chủ đề bạn thường phải nói hoặc viết.
Thẻ ôn theo chiều nào hiệu quả hơn?
Chiều nhìn nghĩa gọi ra từ khó hơn nhưng rèn vốn chủ động. Nhiều người dùng cả hai chiều với tỷ lệ khác nhau tùy mục tiêu.
Vì sao đọc hiểu tốt mà viết vẫn kém?
Vì đọc dùng vốn bị động còn viết dùng vốn chủ động. Đây là hiện tượng rất phổ biến và nó chỉ ra rằng bạn cần thêm hoạt động sản sinh chứ không phải thêm tiếp xúc.