Bốn kỹ năng ngôn ngữ chia thành hai nhóm theo hướng của thông tin: bạn nhận vào hay bạn tạo ra. Phân biệt này giải thích nhiều hiện tượng mà người học gặp, trong đó có việc hiểu nhiều hơn nói được.
- Tiếp nhận gồm nghe và đọc; sản sinh gồm nói và viết.
- Hai loại phát triển những khả năng khác nhau và không thay nhau được.
- Tiếp nhận thường đi trước sản sinh, và khoảng cách đó là bình thường.
- Người học thường mất cân bằng nghiêng hẳn về tiếp nhận.
Hai loại hoạt động
Hai loại dưới đây khác nhau về hướng thông tin và về khả năng chúng phát triển. Loại thứ hai khó hơn với cùng một mức vốn từ, vì bạn phải tự tạo ra hình thức chứ không có sẵn để nhận ra.
Vì sao người học thường mất cân bằng
Có ba lý do thực tế. Thứ nhất, hoạt động tiếp nhận làm một mình được và không cần chuẩn bị gì, còn hoạt động sản sinh thì cần người đối thoại hoặc ít nhất cần vượt qua sự ngại. Thứ hai, tiếp nhận dễ chịu hơn: bạn nghe hoặc đọc và cảm thấy hiểu được, trong khi khi nói bạn liên tục va vào giới hạn của mình. Thứ ba, phần lớn tài liệu học có sẵn đều là nội dung để tiếp nhận, còn hoạt động sản sinh thì bạn phải tự tạo ra. Ba lý do này cộng lại khiến tỷ lệ nghiêng hẳn về tiếp nhận ở hầu hết người tự học, và đó là nguyên nhân phổ biến nhất của việc hiểu nhiều mà nói ít.
Cách cân bằng
Bốn cách dưới đây tăng phần sản sinh mà không cần thêm người. Cách thứ hai đơn giản nhất và làm được ngay hôm nay: sau mỗi lần đọc hoặc nghe, dành vài phút kể lại nội dung bằng lời của mình — việc này biến một hoạt động tiếp nhận thành nửa tiếp nhận nửa sản sinh.
Sai lầm thường gặp
- Học nhiều tháng chỉ bằng nghe và đọc rồi ngạc nhiên vì nói không ra.
- Chờ tới khi đủ vốn mới bắt đầu sản sinh, mà cảm giác đủ không bao giờ tới.
- Coi việc kể lại nội dung là hoạt động phụ thay vì phần chính.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ giữa hai loại nên là bao nhiêu?
Không có tỷ lệ chuẩn, nhưng nếu phần sản sinh của bạn gần bằng không thì bất kỳ mức nào cũng là cải thiện. Hãy bắt đầu bằng vài phút mỗi ngày.
Sản sinh sớm có tạo thói quen sai không?
Có rủi ro, và đó là lý do nên có người sửa định kỳ. Nhưng rủi ro của việc không sản sinh gì lớn hơn nhiều, vì khả năng đó không tự hình thành.
Viết có thay được nói không?
Không hoàn toàn, vì nói cần phản xạ thời gian thực còn viết cho bạn thời gian suy nghĩ. Nhưng viết vẫn là hoạt động sản sinh và nó chuyển một phần sang khả năng nói.
Vì sao tiếp nhận dễ chịu hơn?
Vì bạn không va vào giới hạn của mình: khi nghe bạn hiểu được thì thấy tiến bộ, còn khi nói bạn liên tục gặp chỗ không diễn đạt được. Đây là lý do tâm lý khiến phần sản sinh hay bị né tránh.